Niet-reanimerenverklaring
Een niet-reanimerenverklaring legt uw schriftelijke wens vast om bij een hartstilstand niet gereanimeerd te worden. Zo’n wens werkt in de praktijk alleen goed als de tekst duidelijk is, u deze met uw arts hebt besproken en uw naasten en betrokken zorgverleners weten dat de verklaring bestaat en waar die te vinden is.
Belangrijk is ook het verschil tussen een losse niet-reanimerenverklaring, een bredere wilsverklaring, een euthanasieverklaring en afspraken die in het medisch dossier worden vastgelegd. Die documenten kunnen allemaal gaan over wensen rond het levenseinde, maar ze hebben niet dezelfde functie of zichtbaarheid in een noodsituatie.
Wanneer is het belangrijk om uw behandelwensen op tijd te bespreken?
Behandelwensen bespreekt u het liefst voordat er haast ontstaat. Dat is vooral belangrijk als uw gezondheid kwetsbaar is, u een chronische of ernstige ziekte heeft, u op leeftijd bent, een opname nadert of er sprake is van palliatieve zorg thuis of andere vragen binnen de zorg in de laatste levensfase. Juist dan kan de vraag spelen of reanimatie nog past bij uw doelen, uw kwaliteit van leven en uw kans op herstel.
Als er geen vooraf besproken afspraak is, wordt in een acute spoedsituatie vaak eerst gehandeld. Zorgverleners moeten dan snel beslissen. Alleen wanneer een arts oordeelt dat reanimatie medisch geen reële of zinvolle uitkomst meer biedt, kan daarvan worden afgezien. Daarom is het verstandig om uw wens niet pas te bespreken als er al sprake is van een crisis.
Bespreek dit onderwerp in ieder geval met uw huisarts. Als u onder behandeling bent in het ziekenhuis, kan ook een specialist of ziekenhuisarts betrokken zijn. Daarnaast is het verstandig om uw partner, kinderen of andere naasten mee te nemen in dit gesprek. Zij zijn vaak als eerste aanwezig wanneer er thuis iets gebeurt en kunnen helpen om uw wens duidelijk te maken.
Een goed begin van het gesprek hoeft niet ingewikkeld te zijn. U kunt bijvoorbeeld zeggen: “Ik wil nadenken over wat ik nog wel en niet wil als mijn gezondheid verslechtert.” Of: “Voor mij is het belangrijk om thuis te blijven en niet alles meer medisch te laten doen.” Vragen die vaak helpen zijn: welke kans op herstel is er nog, wat betekent herstel voor mijn zelfstandigheid, en wat voelt voor mij nog aanvaardbaar? Vanuit die vragen komt u meestal vanzelf bij reanimatie en andere behandelgrenzen.
Wat houdt reanimatie in, en wat betekent niet reanimeren in de praktijk?
Reanimatie is een spoedbehandeling bij een hartstilstand. Zorgverleners of omstanders proberen dan het hart en de bloedsomloop weer op gang te brengen, bijvoorbeeld met borstcompressies, beademing en soms een AED of andere medische middelen. In een acute situatie wordt daar snel mee begonnen als er geen duidelijke afspraak bekend is om dat niet te doen.
Een niet-reanimerenverklaring betekent precies dat: bij een hartstilstand wilt u niet gereanimeerd worden. Het betekent niet automatisch dat u geen andere zorg meer wilt. U kunt nog steeds persoonlijke verzorging, behandeling die bij uw situatie past en comfortzorg ontvangen, zoals verlichting van benauwdheid, pijn of onrust.
Daarnaast kan een arts ook zelf besluiten om niet te reanimeren wanneer die ingreep medisch geen reële of zinvolle uitkomst meer heeft. Omdat in een noodsituatie snel moet worden gehandeld, zijn heldere vastlegging en goede herkenbaarheid essentieel.
Wat zijn de kansen en risico’s van reanimatie voor u?
Een geslaagde reanimatie betekent niet alleen dat het hart weer klopt. De belangrijkste vraag is ook hoe iemand daarna herstelt. Kunt u weer communiceren, thuis wonen, zelfstandig beslissingen nemen of terugkeren naar een voor u aanvaardbare kwaliteit van leven?
Reanimatie kan ingrijpend zijn. Mogelijke gevolgen zijn onder meer ribbreuken, hersenschade door zuurstoftekort, coma en een zwaar hersteltraject. Zeker bij kwetsbare of oudere mensen kan de belasting groot zijn en het herstel beperkt.
De kans op herstel verschilt bovendien sterk. Die hangt af van de oorzaak van de hartstilstand, uw algehele conditie, de snelheid van handelen en of de situatie binnen of buiten het ziekenhuis plaatsvindt. Bespreek daarom altijd uw persoonlijke situatie met uw arts, in plaats van uit te gaan van een algemene uitkomst.
Welke documenten passen bij uw keuze?
Benamingen als “reanimeer mij niet” en “DNR” verwijzen vaak naar dezelfde wens, maar niet altijd naar hetzelfde document of dezelfde manier van vastleggen. Dit overzicht helpt u het verschil te zien.
| Document | Wie stelt het op? | Waar wordt het vastgelegd? | Voor welke situatie bedoeld? | Hoe herkennen zorgverleners dit? |
|---|---|---|---|---|
| Losse niet-reanimerenverklaring of “reanimeer mij niet”-verklaring | Uzelf, bij voorkeur na bespreking met uw huisarts of behandelaar | Op papier bij u thuis, bij uw persoonlijke documenten en idealiter ook als kopie bij arts en naasten | Als u specifiek wilt vastleggen dat u bij een hartstilstand niet gereanimeerd wilt worden | Alleen als de verklaring snel vindbaar, leesbaar en duidelijk aan u te koppelen is |
| Bredere wilsverklaring | Uzelf, vaak na gesprek met arts en naasten | Als eigen document en bij voorkeur ook in het medisch dossier | Als u naast niet reanimeren ook andere behandelwensen of behandelgrenzen wilt vastleggen | Via het document zelf en via een aantekening in het dossier |
| DNR- of behandelbeleidformulier in het dossier | Een arts, in overleg met u of uw vertegenwoordiger | In het medisch dossier van de huisarts, het ziekenhuis of een zorginstelling | Voor medische afspraken binnen een lopende behandelrelatie | Rechtstreeks zichtbaar voor het betrokken behandelteam in het dossier |
| Niet-reanimerenpenning | Uzelf draagt deze zichtbaar, als aanvulling op een schriftelijke verklaring en bespreking | Niet in een dossier, maar zichtbaar op het lichaam | Voor situaties waarin thuis of buitenshuis snel herkenbaar moet zijn dat u niet gereanimeerd wilt worden | Direct zichtbaar in een noodsituatie, maar geen vervanging van een goed besproken en vastgelegde wens |
De precieze naam van een formulier kan per huisartspraktijk, ziekenhuis of instelling verschillen. Daarom is niet alleen de titel van belang, maar vooral of uw wens duidelijk is besproken en goed is vastgelegd op de plek waar zorgverleners die moeten kunnen terugvinden.
Wilt u uw wensen en volmachten overkoepelend vastleggen, overweeg dan een levenstestament opstellen. Wilt u specifiek iemand aanwijzen die namens u medische beslissingen mag nemen, dan kunt u een medische volmacht regelen.
Hoe schrijft u een duidelijke niet-reanimerenverklaring?
Een niet reanimatie verklaring hoeft niet ingewikkeld te zijn. Juist eenvoud en duidelijkheid zijn belangrijk. Neem in ieder geval deze onderdelen op:
- Vermeld uw volledige naam, geboortedatum en liefst ook uw adres, zodat geen twijfel ontstaat over wie de verklaring betreft.
- Schrijf uw wens ondubbelzinnig op. Een bruikbare voorbeeldzin is: “Ik wens dat bij een hartstilstand geen reanimatie bij mij wordt uitgevoerd.” Een eenvoudig voorbeeld van een niet-reanimerenverklaring is vaak beter dan lange, juridische tekst.
- Zet de datum op het document en onderteken het zelf. Zo is duidelijk dat het om uw eigen, actuele wens gaat.
- Wilt u alleen niet gereanimeerd worden, dan kan één duidelijke wens voldoende zijn. Wilt u meer behandelgrenzen aangeven, zoals niet beademen of geen IC-behandeling, kies dan liever voor een bredere wilsverklaring in plaats van alles door elkaar te zetten.
- Als u een niet reanimeren niet beademen verklaring wilt opstellen, bespreek dan eerst goed met uw arts wat die keuzes in uw situatie betekenen. Zulke aanvullende wensen hebben vaak meer uitleg nodig dan alleen één zin op papier.
- Een notaris is meestal niet nodig. Veel belangrijker zijn leesbaarheid, actualiteit en bespreking met uw huisarts of behandelaar.
- Vervang oude versies als uw wens verandert en zorg dat iedereen dezelfde, meest recente versie gebruikt.
Hoe zorgt u dat uw wens thuis en in de zorg bekend is?
Een verklaring in een la helpt weinig als niemand weet dat die er is. Zeker thuis is het belangrijk dat uw wens niet alleen bestaat, maar ook snel terug te vinden en bekend is bij de juiste mensen.
- Geef een kopie aan uw huisarts en vraag of uw wens in het medisch dossier kan worden opgenomen.
- Informeer uw medisch specialist of ziekenhuisarts als u daar onder behandeling bent, zodat ook daar duidelijk is wat uw behandelwensen zijn.
- Bespreek uw keuze met uw partner, kinderen of andere naasten. Zij moeten weten wat u wilt en waar het document ligt.
- Ontvangt u thuiszorg, particuliere thuiszorg of inwonende zorg, bespreek dit dan expliciet met het zorgteam. Dat geldt ook wanneer u zorg aan huis ontvangt via Zuster in Huis: neem de wens op in het zorgdossier of zorgleefplan, spreek af wie in een noodsituatie wat doet en neem zo nodig contact op.
- Bewaar het document thuis op een vaste, snel vindbare plek. Zorg dat huisgenoten die plek kennen. In een spoedsituatie is duidelijkheid belangrijker dan uitgebreide uitleg.
- Overweeg naast een schriftelijke verklaring ook een zichtbaar hulpmiddel, zoals een penning, als dat bij uw situatie past. Bespreek wel altijd met uw huisarts hoe uw wens verder is vastgelegd.
- Bespreek uw behandelwensen opnieuw als uw gezondheid verandert, na een ziekenhuisopname of wanneer u anders over zorg bent gaan denken. Voor onafhankelijke, algemene uitleg kunt u daarnaast informatie raadplegen via Thuisarts, maar persoonlijk advies vraagt altijd om overleg met uw eigen arts.
Veelgestelde vragen over geldigheid en noodsituaties
Rond een niet-reanimeerwens ontstaat vaak vooral onzekerheid over herkenning en handelen in een spoedsituatie. Deze korte antwoorden helpen u praktisch verder. Voor uw persoonlijke situatie blijft overleg met uw huisarts of behandelaar het belangrijkst.
Kan er toch gereanimeerd worden?
Ja, dat kan gebeuren als uw wens op het moment van de noodsituatie niet bekend, niet vindbaar of niet duidelijk genoeg is. Spoedzorgverleners moeten snel handelen en baseren zich op wat dan aantoonbaar bekend is. Daarom verkleint u de kans op ongewenst handelen door uw wens schriftelijk vast te leggen, met uw arts te bespreken, in het medisch dossier te laten opnemen en uw naasten en zorgverleners thuis goed te informeren.
Is een niet-reanimeren-tattoo geldig?
Een tattoo is doorgaans niet hetzelfde als een formeel vastgelegde medische afspraak. In een noodsituatie is een duidelijke schriftelijke verklaring, een aantekening in het medisch dossier en bespreking met uw huisarts of behandelaar betrouwbaarder. Wilt u dat uw wens snel herkenbaar is, regel dan liever een goed besproken en schriftelijk vastgelegde oplossing dan alleen een tattoo.
Hoe moet ik reanimeren?
Die vraag gaat over eerste hulp en is iets anders dan het vastleggen van een niet-reanimeerwens. In een echte noodsituatie belt u 112 en volgt u de aanwijzingen van de meldkamer. Gebruik een AED als die aanwezig is en volg de gesproken instructies. Voor goede reanimatievaardigheden is een erkende reanimatietraining de juiste route, niet deze pagina.
Hoe lang is een reanimatiecertificaat geldig?
Een reanimatiecertificaat gaat over scholing en staat los van een niet-reanimerenverklaring. Hoe lang zo’n certificaat geldig blijft en wanneer opfrissing nodig is, hangt af van de opleider, cursusaanbieder of eventuele eisen van een werkgever. Voor behandelwensen zoals niet reanimeren zegt een certificaat dus niets; daarvoor is een duidelijke medische en schriftelijke vastlegging nodig.